Predsednik Skupštine Udruženja građana makedonske nacionalne zajednice Pčinjskog okruga „Goce Delčev“ u Vranju, Peco Risteski već decenijama se zalaže za očuvanje indentiteta, nasleđa, jezika i kulture makedonske nacionalne manjine na jugu Srbije. Sa njim smo razgovarali na ovu temu, jer je on i predsednik Odbora za pismo i jezik Makedonaca u Republici Srbiji pri Nacionalnom savetu. Inače, Risteski učestvuje i na salonima knjiga, organizuje književne večeri i izložbe u Vranju, a zastupnik je i Vulkan izdavaštva.
Gospodine Risteski koju ulogu ima vaše udruženje vezano za očuvanje pisma i jezika Makedonaca, u čemu imate značajnu podršku Nacionalnog saveta makedonske nacionalne manjine u Srbiji?
-Makedonski jezik i pismo predstavljaju osnovne stubove identiteta makedonske nacionalne zajednice u Republici Srbiji. Njihova uloga je od posebnog značaja u očuvanju kulturnog, jezičkog i istorijskog nasleđa Makedonaca koji vekovima žive na ovim prostorima. Kroz realizaciju različitih projektnih aktivnosti promovišemo jezik, pismo, makedonsku književnost, kulturu i tradiciju, kao i sve druge aktivnosti našeg udruženja. Period koji je iza nas odlikuje se izvanrednom saradnjom sa Nacionalnim savetom makedonske nacionalne manjine u Srbiji. Savet je predstavničko telo koje zastupa interese Makedonaca u oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika.
Koji su to projekti kroz koje negujete identitet makedonske nacionalne manjine?
– Svake godine realizujemo projekte u okviru Dana makedonske kulture kada se održavaju različite promocije knjiga, književne večeri, literarni konkursi, prezentacija makedonske nošnje, u čemu nas značajno podržava i grad Vranje. Makedonski identitet, jezik i pismo čuvamo i kroz manifestaciju „Gocevi dani“ koja traje tri meseca, od datuma rođenja Goceta Delčeva 4. februara pa sve do 4. maja, dana kada je ovaj revolucionar tragično poginuo. U okviru konkursa koji tada raspisujemo obrađuju se teme vezane za život i delo Goceta Delčeva, a na konkursu mogu da učestvuju deca iz vranjskih osnovnih i srednjih škola. Na kraju ove manifestacije biraju se najbolji likovni i litrerarni radovi koji budu nagrađeni.
Po čemu je specifičan makedonski jezik i šta tu treba najviše negovati?
– Makedonski jezik predstavlja jedan od ključnih stubova nacionalnog i kulturnog identiteta Makedonaca. On pripada grupi južnoslovenskih jezika i poseduje niz osobenosti koje ga čine jedinstvenim u slovenskom jezičkom prostoru. Posebnost makedonskog jezika ogleda se, pre svega u njegovoj gramatičkoj strukturi, odsustvu padeža, upotrebi člana koji se dodaje na kraju imenice, kao i bogatom sistemu glagolskih vremena. Takođe, makedonski jezik karakteriše melodičnost govora, jasna fonetska pravila i snažan uticaj narodne tradicije i usmenog stvaralaštva koje se prenosi sa kolena na koleno. A u multietničkim sredinama, poput Republike Srbije, negovanje makedonskog jezika ima poseban značaj.
Na koji način se sve neguje pisana i usmena reč Makedonaca u Republici Srbiji?
– Kontinuiranim negovanjem makedonskog jezika čuva se kulturni identitet, jača međusobno razumevanje i doprinosi bogatstvu kulturne raznolikosti sredine u kojoj živimo i društva u celini. Najvažnije što treba negovati je upotreba makedonskog jezika u javnom i medijskom prostoru, podržavati obrazovne i kulturne sadržaje na maternjem jeziku, nastaviti organizovanje književnih večeri, promocija i tribina. Kroz ovakve aktivnosti najbolje se čuva izvorni govor, dijalekti i narodna književnost, a što je još važnije jezik i tradicija se prenose na mlađe generacije.Takođe se organizuju i različiti muzički programi tokom održavanja naših manifestacija, a svi znamo da su Makedonci poznati po igri i pesmi. Na ovaj način se postiže i bolja informisanost Makedonaca na jugu Srbije o jeziku i pismu,kao i književnosti na makedonskom jeziku.
Kakva je saradnja sa gradom Vranjem i koliko vašem udrženju znači lokalna podrška?
– Imamo izuzetnu sardanju sa gradom i veliku podršku i pomoć u sprovođenju svih predviđenih aktivnosti našeg udruženja, posebno u realizaciji projekata i ovo je prilika da javno izrazim veliku zahvalnost. Prošle godine, povodom Dana grada Vranja, gradonačelnik dr Slobodan Milenković uručio je delegaciji Udruženja „Goce Delčev“ najviše gradsko priznanje „Javno priznanje – 31. januar“, za postignute izuzetne rezultate u oblasti kulture i informisanja. Ovo priznanje je izraz međusobnog poštovanja i poverenja, kao i saradnje i negovanja dobrih odnosa između srpskog i makedonskog naroda. Naš doprinos društvenom i javnom životu u Vranju, pokazuje da zajedno i ujedinjeni, u zajedništvu i kroz poštovanje različitosti, kultura i tradicija, možemo građanima obezbediti bolju i sigurniju budućnost. Čvrsto smo uvereni da će suživot, tolerancija i prijateljstvo ostati vodeće vrednosti u ostvarivanju naših humanih ciljeva. Ponosni smo, jer smo jedini u celoj dijaspori koji imaju u vlasništvu najviše priznanje, uz veliko poštovanje grada u kojem živimo.
Писмото и јазикот на Македонците низ прозата, стихот и музиката го чуваат наследството и идентитетот
Претседателот на Собранието на Здружението на граѓани на македонската национална заедница на Пчињскиот округ „Гоце Делчев“ во Врање, Пецо Ристески, веќе децении се залага за зачувување на идентитетот, наследството, јазикот и културата на македонската национална малцинство на југот на Србија. Со него разговаравме на оваа тема, бидејќи тој е и претседател на Одборот за писмо и јазик на Македонците во Република Србија при Националниот совет. Инаку, Ристески учествува и на саеми на книга, организира книжевни вечери и изложби во Врање, а е и застапник на издавачката куќа „Вулкан“.
Господине Ристески, каква улога има вашето здружение во зачувувањето на писмото и јазикот на Македонците, при што имате значајна подршка од Националниот совет на македонската националнo малцинство во Србија?
– Македонскиот јазик и писмо претставуваат основни столбови на идентитетот на македонската национална заедница во Република Србија. Нивната улога е од особено значење во зачувувањето на културното, јазичното и историското наследство на Македонците кои со векови живеат на овие простори. Преку реализација на различни проектни активности го промовираме јазикот, писмото, македонската книжевност, културата и традицијата, како и сите други активности на нашето здружение. Периодот што е зад нас се одликува со извонредна соработка со Националниот совет на македонската национална малцинство во Србија. Советот е претставничко тело кое ги застапува интересите на Македонците во областа на културата, образованието, информирањето и службената употреба на јазикот.
Кои се проектите преку кои го негувате идентитетот на македонската национална малцинство?
– Секоја година реализираме проекти во рамките на Деновите на македонската култура, кога се одржуваат различни промоции на книги, книжевни вечери, литературни конкурси и презентации на македонска носија, при што имаме значајна поддршка и од градот Врање. Македонскиот идентитет, јазик и писмо ги чуваме и преку манифестацијата „Гоцеви денови“, која трае три месеци – од 4 февруари, денот на раѓањето на Гоце Делчев, па сè до 4 мај, денот кога овој револуционер трагично загинал. Во рамките на конкурсот што тогаш го распишуваме се обработуваат теми поврзани со животот и делото на Гоце Делчев, а можат да учествуваат ученици од основните и средните училишта во Врање. На крајот од манифестацијата се избираат најдобрите ликовни и литературни трудови кои се наградуваат.
По што е специфичен македонскиот јазик и што треба најмногу да се негува?
– Македонскиот јазик претставува еден од клучните столбови на националниот и културниот идентитет на Македонците. Тој припаѓа на групата јужнословенски јазици и поседува низа особености што го прават единствен во словенскиот јазичен простор. Посебноста на македонскиот јазик се огледува, пред сè во неговата граматичка структура, отсуството на падежи, употребата на членот кој се додава на крајот од именката, како и богатиот систем на глаголски времиња. Исто така, македонскиот јазик се одликува со мелодичност на говорот, јасни фонетски правила и силно влијание на народната традиција и усното творештво што се пренесува од колено на колено. Во мултиетнички средини, како што е Република Србија, негувањето на македонскиот јазик има посебно значење.
На кој начин се негува пишаниот и усниот збор на Македонците во Република Србија?
– Со континуирано негување на македонскиот јазик се чува културниот идентитет, се зајакнува меѓусебното разбирање и се придонесува кон богатството на културната разновидност на средината во која живееме и на општеството во целина. Најважно е да се негува употребата на македонскиот јазик во јавниот и медиумскиот простор, да се поддржуваат образовни и културни содржини на мајчин јазик, како и да се продолжи со организирање книжевни вечери, промоции и трибини. Преку ваквите активности најдобро се чува изворниот говор, дијалектите и народната книжевност, а што е уште поважно – јазикот и традицијата се пренесуваат на младите генерации. Исто така, се организираат и различни музички програми за време на нашите манифестации, а сите знаеме дека Македонците се познати по играта и песната. На овој начин се постигнува и подобра информираност на Македонците на југот на Србија за јазикот и писмото, како и за книжевноста на македонски јазик.
Каква е соработката со градот Врање и колку ви значи локалната поддршка?
– Имаме исклучителна соработка со градот и голема поддршка и помош во спроведувањето на сите предвидени активности на нашето здружение, особено во реализацијата на проектите, и ова е прилика јавно да изразам голема благодарност. Минатата година, по повод Денот на градот Врање, градоначалникот др Слободан Миленковиќ и го врачи на делегацијата на Здружението „Гоце Делчев“ највисокото градско признание „Јавно признание – 31 јануари“, за постигнати извонредни резултати во областа на културата и информирањето. Ова признание е израз на меѓусебна почит и доверба, како и на соработка и негување добри односи меѓу српскиот и македонскиот народ. Нашиот придонес во општествениот и јавниот живот на градот Врање покажува дека заедно и обединети, со почитување на различностите, културите и традициите, можеме на граѓаните да им обезбедиме подобра и посигурна иднина. Цврсто сме убедени дека соживотот, толеранцијата и пријателството ќе останат водечки вредности во остварувањето на нашите хумани цели. Горди сме што сме единствени во целата дијаспора кои го поседуваат ова највисоко признание, со голема почит кон градот во кој живееме.
